I. Góra: Szkolenie i egzaminowanie maszynistów

Zdaniem eksperta

Prezes UTK – dr inż. Ignacy Góra przygotował ciekawy i ważny merytorycznie dokument odnoszący się do najważniejszych kwestii z zakresu szkolenia i egzaminowania maszynistów. Zachęcamy do zapoznania się z niniejszym materiałem.

Zainteresowanych skomentowaniem prosimy o przesłanie opinii na maila biuro@seim-tsz.pl

Szkolenie i egzaminowanie maszynistów

W 2019 r. doszło do 111 zdarzeń polegających na niezatrzymaniu pociągu przed sygnałem “Stój”. To o 8% mniej niż rok wcześniej, jednak nadal liczba błędów jest zbyt duża. Za 13% zdarzeń tego typu odpowiedzialni są maszyniści ze stażem poniżej roku, którzy stanowią 1% wszystkich prowadzących pojazdy kolejowe. Pokazuje to jak ważne jest odpowiednie szkolenie, do którego z powodzeniem można wykorzystać symulatory.

W związku z wprowadzeniem jednolitego rynku oraz dążeniem do interoperacyjności systemu kolei wymagania w zakresie szkolenia i egzaminowania na stanowisku tzw. licencjonowanego maszynisty zostały ujednolicone. Uznano, że w przypadku maszynisty kluczową rolę odgrywa sprawdzenie znajomości typu pojazdu kolejowego oraz szlaku lub okręgu manewrowego.

Szkolenie kandydata jest dwuetapowe. W pierwszej kolejności zdobycie ogólnej wiedzy teoretycznej potwierdzonej zdobyciem licencji maszynisty, a następnie szkolenie przybiera wymiar praktyczny, czyli znajomość konkretnych typów pojazdów kolejowych oraz tras, które wpisane są w świadectwie maszynisty. Przepisy unijne nie regulują szczegółowo procesu szkolenia, pozwalając na doprecyzowanie tego zagadnienia na poziomie krajowym.

Obecnie obowiązujący program szkolenia kandydatów na maszynistów w Polsce, w szczególności w zakresie uzyskiwania świadectwa maszynisty, w opinii wielu organizacji i autorytetów w dziedzinie kolejnictwa, nie gwarantował odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa. Dlatego w 2014 r. przyjęto nowe regulacje, które szczegółowo określały przede wszystkim program szkolenia w celu uzyskania świadectwa maszynisty. Jednocześnie program ten zakładał szkolenie maszynisty o ograniczonych uprawnieniach do wybranej podkategorii, a zatem bardzo wyspecjalizowanego maszynisty, co miało zagwarantować poprawę bezpieczeństwa. Od 2019 r. wprowadzono dodatkowy obowiązkowy element szkolenia maszynistów polegający na nauce odpowiedniego zachowania w sytuacjach niestandardowych, co związane jest z koniecznością zastosowania symulatorów pojazdów kolejowych. Przyjęto przy tym uzasadnione założenie, że tylko wyspecjalizowane podmioty szkoleniowe będą posiadały pełnozakresowe symulatory, szkoląc kandydatów do zawodu z różnych przedsiębiorstw kolejowych i wykorzystując tzw. efekt skali.

Nie ulega jednak wątpliwości, że program szkolenia na świadectwo maszynisty należy do problematycznych. Zakres umiejętności, jakie powinien nabyć maszynista w trakcie szkolenia został określony w dyrektywie o maszynistach. Wśród tych umiejętności są te wspólne dla wszystkich typów pojazdów i rodzajów infrastruktury, jak i takie, które odnoszą się do obsługi konkretnego typu pojazdu czy też znajomości konkretnej trasy.

W przypadku szkolenia maszynistów, kandydat sam ponosi koszty badań i wybiera podmiot, który wykona badania w celu uzyskania licencji maszynisty, a na późniejszym etapie jest kierowany na badania do innego podmiotu w celu uzyskania świadectwa maszynisty. Często inne standardy przeprowadzania badań powodują, że ich wyniki mogą się różnić. Efektem tego jest odsunięcie od pracy.

dr inż. Ignacy Góra, Prezes Urzędu Transportu Kolejowego

Zachęcamy do zapoznania się z całym materiałem.